Thủy lợi - Phòng chống lũ bão

Như chúng ta đã biết Biến đổi khí hậu (BĐKH) đã và đang diễn ra trên toàn cầu và Việt Nam cũng là một nước đang phải chịu những ảnh hưởng to lớn do tác động của BĐKH, đặc biệt là hiện tượng nước biển dâng.

 

Tại Diễn đàn Công ước khung quốc tế về biến đổi khí hậu của Liên hợp quốc, Tổng thư kí Liên hợp quốc - Ban Ki Moon đã phát biểu: “Chúng ta đang ở trong một thời khắc quan trọng của lịch sử Trái Đất, khi mà biến đổi khí hậu đang làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến thiên nhiên và cuộc sống con người. Tất cả chúng ta đều là một phần của vấn đề này”. Vậy hãy cùng nhau là một phần của giải pháp này.

Để hiểu rõ và có lựa chọn đúng đắn các giải pháp làm giảm những tác động làm gia tăng sự BĐKH từ đó có biện pháp giảm thiểu những tác hại do BĐKH gây ra. Trong khuôn khổ của tài liệu hướng dẫn do Bộ giáo dục và Đào tạo, cùng với Trung tâm sống và Học tập vì môi trường và cộng đồng (Live and Learn), Tổ chức Plan tại Việt Nam và Cơ quan phát triển quốc tế Australia. Chúng ta hãy cùng nhau làm rõ thêm khái niệm “ Biến đổi khí hậu là gì? Những nguyên nhân gây ra biến đổi khí hậu.

1.Sự khác nhau giữa thời tiết và khí hậu:

Mỗi sáng thức dậy, có lẽ điều đầu tiên bạn chú ý đó là thời tiết của ngày hôm đó. Nếu trời lạnh bạn sẽ mặc áo rét khi ra ngoài. Nếu trời nóng và có nắng, bạn có thể chọn quần áo mát mẻ hơn.

Khi nói về khí hậu chúng ta thường nói về trạng thái thời tiết trung bình trong nhiều năm của một vùng nào đó. Ví dụ như: “khí hậu Việt Nam là khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm với một mùa đông lạnh ít mưa ở Miền Bắc, một mùa mưa và một mùa khô ở Miền Nam và Tây Nguyên”.

* Vậy sự khác nhau giữa thời tiết và khí hậu là gì?

- Thời tiết: Là trạng thái của bầu khí quyển tại một địa điểm trong một thời gian nhất định, có thể là một giờ, một buổi, một ngày hay vài tuần. Thời tiết bao gồm các yếu tố: nhiệt độ không khí, áp suất khí quyển, gió, độ ẩm không khí và các hiện tượng khác như mưa dông, lốc ...vv. Thời tiết thì luôn thay đổi, ví dụ: trời có thể mưa hàng giờ liền và sau đó lại nắng.

- Khí hậu: Là mức độ trung bình của thời tiết trong một không gian nhất định và một khoảng thời gian dài (thường là 30 năm). Khí hậu mang tính ổn định tương đối. Vì vậy bạn có thể nói khí hậu Miền Bắc, khí hậu Miền Nam, hoặc cũng có thể là khí hậu ôn đới, khí hậu nhiệt đới gió mùa…vv.

2. Vậy biến đổi khí hậu là gì?

Biến đổi khí hậu được dùng để chỉ những thay đổi của khí hậu vượt ra khỏi trạng thái trung bình và được duy trì trong một thời gian dài, thường là một vài thập kỉ hoặc dài hơn. BĐKH có thể là do quá trình tự nhiên bên trong hoặc có tác động bên ngoài, hoặc do hoạt động của con người làm thay đổi thành phần của khí quyển hay trong khai thác sử dụng đất. Nói một cách đơn giản: “ BĐKH là sự thay đổi của khí hậu diễn ra trong một thời gian dài, có thể là ấm hơn hoặc lạnh hơn, lượng mưa hoặc lượng tuyết trung bình hàng năm có thể tăng hoặc giảm”.

Trong quá khứ, khí hậu trái đất đã có rất nhiều thay đổi một cách tự nhiên. Tuy nhiên thuật ngữ BĐKH được dùng hiện nay chủ yếu muốn nói tới sự nóng lên toàn cầu gây ra bởi các hoạt động của con người.

3. Nguyên nhân nào gây ra biến đổi khí hậu?

Nguyên nhân chính của biến đổi khí hậu kể từ năm 1850 đến nay là sự gia tăng nồng độ các khí nhà kính trong bầu khí quyển, gây ra hiệu ứng nhà kính.        

* Hiệu ứng nhà kính là gì?

Nếu bạn đã từng bước vào một chiếc xe ôtô đang bật điều hòa trong một ngày nắng nóng, hẳn bạn còn nhớ cảm giác một luồng khí nóng hầm hập phả vào người khi mở cửa bước lên xe, hay trong những ngày giá rét người nông dân dùng những tấm nilong để giữ ấm cho mạ. Trong các trường hợp trên, ánh sáng mặt trời đi qua kính ôtô hoặc tấm nilong, làm cho không khí bên trong và các bề mặt nóng lên và khiến chúng tỏa nhiệt. Tuy nhiên, lượng nhiệt tỏa ra này chỉ thoát ra ngoài được một phần, một phần bị giữ lại bởi kính ôtô hoặc tấm nilong, chính điều này khiến cho chúng ta có thể cảm nhận được nhiệt độ bên trong cao hơn bên ngoài.

Cũng tương tự như vậy, bầu khí quyển trái đất chứa một số loại khí đặc biệt có khả năng giữ lại nhiệt như tấm kính ôtô và tấm nilong trong các ví dụ trên. Các khí này được gọi là các khí nhà kính. Các khí nhà kính bao gồm: hơi nước (H2O), cacbon đioxit (C2O), metan (CH4), các hợp chất halocacbon (CFC, HCFC và HFC ), đinitơ oxit (N2O), và các ozon trong tầng đối lưu (O3). Những khí này giống như một chiếc chăn ấm có độ dày vừa đủ giúp giữ ấm cho trái đất ở trong khoảng nhiệt độ thích hợp, khiến sự sống có thể phát triển và sinh sôi nảy nở. Nếu không có những khí này, nhiệt từ mặt trời sẽ không được giữ lại và bề mặt trái đất sẽ trở nên lạnh hơn nhiều.

Như vậy: hiệu ứng nhà kính là khả năng giữ nhiệt của bầu khí quyển ngay phía trên bề mặt trái đất, do các khí nhà kính có khả năng giữ lại nhiệt tỏa ra từ bề mặt trái đất và mây và phát nhiệt lượng đã giữ lại đó trở lại vào bầu khí quyển”.

* Các khí nhà kính chính:

Mặc dù nitơ chiếm (78%), oxi (21%) và ozon (0,43%) chiếm đến 99,9% thể tích khí quyển trái đất, nhưng vai trò điều chỉnh nhiệt độ của bầu khí quyển lại thuộc về một vài trong số rất ít những khí còn lại, đó chính là các khí nhà kính như: hơi nước (H2O), cacbon đioxit (CO2), metan (CH4), đinitơ oxit (N2O), các hợp chất halocacbon. Các khí nhà kính có thể phát sinh trong tự nhiên và do những hoạt động của con người:

1) Hơi nước (H2O) có nguồn gốc trong tự nhiên ở trạng thái lỏng bốc hơi; nồng độ biến đổi liên tục từ vùng này đến vùng khác có thời gian tồn tại khoảng 9 đến 10 ngày trong khí quyển. Hơi nước đóng vai trò rất quan trọng trong điều chỉnh nhiệt độ trái đất, khi nhiệt độ tăng, không khí có khả năng tích trữ nhiều hơi nước hơn, lượng hơi nước tăng lên làm hiệu ứng nhà kính mạnh lên.

2) Cacbon đioxit (CO2) có nguồn gốc trong tự nhiên, phát thải khi động, thực vật hô hấp, xác sinh vật phân hủy và núi lửa phun trào, có nồng độ khoảng vài trăm phần triệu thể tích không khí, thời gian tồn tại khoảng từ 5 đến 200 năm trong khí quyển. Là nguyên nhân chính gây nên hiệu ứng nhà kính tăng cường ( hiệu ứng nhà kính do hoạt động của con người gây ra ).

Những hoạt động của con người góp phần tạo ra khí CO2 như: đốt nhiên liệu hóa thạch (than đá, dầu mỏ), thay đổi sử dụng đất (chặt phá, đốt rừng để khai hoang ). Chặt phá rừng không chỉ làm cho cây không thể hấp thụ được khí CO2 trong khí quyển mà còn giải phóng khí CO2 lưu giữ trong cây khi cây chết.

3) Đioxit nitơ (N2O) nguồn gốc tự nhiên được hình thành khi vi khuẩn phân hủy hợp chất nitrat trong đất và đại dương; nồng độ thấp hơn nhiều so với khí CO2, thời gian tồn tại khoảng 114 năm trong khí quyển, gây ra hiệu ứng nhà kính cao hơn khí CO2 gấp 298 lần. Các hoạt động của con người góp phần tạo ra khí N2O như: thay đổi sử dụng đất, sử dụng phân bón hóa học, đốt nhiên liệu hóa thạch. Nồng độ khí NO trong khí quyển đã tăng 1,18 lần so với thời kì trước cách mạng công nghiệp (1850).

4) Metan (CH4) nguồn gốc tự nhiên được tạo ra trong quá trình phân hủy chất hữu cơ của các vi khuẩn có trong các mỏ khí, than đá và các vùng ngập nước. Có nồng độ thấp hơn khí CO2 rất nhiều, thời gian tồn tại khoảng 12 năm trong khí quyển. Tác động của nó gây ra hiệu ứng nhà kính cao gấp 2,5 lần so với khí CO2. Các hoạt động của con người góp phần tạo ra khí CH4 chủ yếu là khai thác mỏ và các hoạt động nông nghiệp (đất trồng lúa trong thời gian ngập nước ) quá trình lên men thức ăn trong dạ dày gia xúc. Nồng độ CH4 hiện nay trong khí quyển cao gấp 2,48 lần so với thời kì trước cách mạng công nghiệp.

*Các hợp chất Halocacbon (các hợp chất hydrocacbon chứa gốc halogen như CFC, HCFC và HFC ), cho đến giữa thập kỉ 70 các chất CFC (clo-flo-cacbon) vẫn còn được dùng phổ biến trong công nghiệp làm lạnh và đồ dùng sinh hoạt như bình xịt côn trùng, khử mùi, tủ lạnh, máy điều hòa …vv. Đến năm 1980 chính phủ các nước quy định cấm sử dụng CFC do các khí này làm suy giảm tầng ozon. Từ đó các hợp chất HFC (hidro-flo-cacbon) và HCFC (hidro-clo-flo-cacbon) được sử dụng để thay thế. Các khí này được sinh ra trong tự nhiên và hoàn toàn do con người tạo ra, thời gian tồn tại của nó có thể tới 1700 năm trong bầu khí quyển.

Trong các hợp chất HFC và HCFC không làm suy giảm tầng ozon nhưng các chất này vẫn là khí nhà kính cao gấp hàng ngàn lần khí CO2. Hơn nữa khả năng tồn tại lâu trong khí quyển, các khí halocacbon sẽ tạo ra tác động kéo dài trong nhiều năm./.

Trần Kim Phàn

Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi và PCLB

Tin mới

Các tin khác

Viết bởi Nguyễn Thành Tâm Minh